blogdemustafa

mustafa aslan’ın ufkun balkış’la ilgili yazıları

İNCECİKTEN BİR KAR YAĞAR

Mustafa Aslan’ın Havana’da Türk Tutkusu ile ilgili yazıları

HAVANA’DA TÜRK TUTKUSU 1898

Havana’da Türk Tutkusu Türkiye’de de görev yapmış Kübalı diplomat Ernesto Gomez Abascal’ın kaleminden çıkmış bir roman. Yapıtta Küba’nın kurtuluşu ekseninde Osmanlı’dan başlayarak günümüzde de güncelliği olan birçok konuyu içermektedir.

GİRİT VE KÜBA

Yapıt II:Abdülhamit döneminde Girit sorununa bir çözüm bulmak için Küba’ya gönderilen görevli Ahmet Paşa’nın yaşadıklarını anlatmaktadır. Ahmet Paşa Amerika üzerinden Küba’ya  geçiyor. Burada Küba’nın içinde bulunduğu durumla ilgili olarak bilgi ediniyor. İspanya’nın sömürgesi durumundaki Küba’daki insanların bağımsızlık konusunda kararlı olduğunu görüyor, Havana’ya ulaştığında. Oysa İspanya Küba’ya özerklik vermeyi düşünmektedir, Amerikan müdahalesini önlemek için. Oysa bu çok geç verilmiş bir karardır. İspanya çok uzak olduğu Küba’daki özgürlük ateşini söndüremez.

Kahramanımız Ahmet Paşa Küba ve Girit arasında birçok farklılıklar olduğunu görür, İstanbul’a rapor eder. Açıkça özerkliğin Kübalıları kandıramayacağını, İspanya’nın buraya çok uzak, Amerika’nın ise yakınlığını belirtir. Bir Amerikan müdahalesinin burada onaylanmayacağını yazar. Yazdıklarının doğru olduğunu yaşayarak görür.

Kahramanımız gönderdiği raporlarda Küba ve Girit’in koşullarının çok farklı olduğunu bildirir. Çünkü Giritliler Yunanistan’a bağlanmak istemektedir. Oysa Kübalılar bağımsızlığı yeğlemektedir. İspanya Küba’ya çok uzaktır. Girit ise Osmanlının uzağında bir yer değildir. Bu görüşü Bab-ı Ali tarafında dikkate alınır. Ahmet Paşa İstanbul’a geri çağrılır.

“Durum Girit’tekinden çok farklıdır, söz konusu olan başka bir sahne, başka etkenler ve başka tarihtir. İki adayı karşılaştırmanın mümkün olduğunu sanmıyorum. Milli nüfus yani Kübalılar ne başka bir ülkeye bağlı olmak ne de başkalarının hakimiyetini desteklemek için savaşıyorlar, onlar tam bağımsızlık için savaşıyorlar ve …” (s.249)

FİLİSTİN SORUNU

II. Abdülhamit’in özel yaşamına da romanın ilk bölümünde haremine kadar girilir. Kişisel özelliklerinin verilmesinin yanı sıra Filistin toprağını satmamsı konusunu gündeme getirir. Yahudilere değil, siyonizme karşıdır alınan tavır. Hatta siyonizmin kurucusu Theodor Herz’i  (Kimi araştırmacılar 1896’dan 19 Mayıs 1901’e kadar görüştüğünü belirtmekteler.)II. Abdülhamit’in kovduğu söylenmekte, bir kısım araştırmacılara göre. Ne olursa olsun Yahudilere toprak satışı yapılmamış yasaklanmıştır.  “Aslen oralı olmayanların o bölgede toprak edinmesi” yasaklanır.

AMERİKA

Abascal, Havana’da Türk Tutkusu adlı romanda Küba sorunu anlatılırken Avrupa’dan söz etse de asıl aktörlerden birisi de Amerika’dır. Çünkü Amerika Küba’ya oldukça yakındır. Ekonomik ilişkiler açısından önemli bir yere sahiptir. Kendisine oldukça yakın bir ülke olan Küba Amerika’nın ağzını sulandırmaktadır. Kübalıların İspanya ile ipleri kopardığının ayırdındadır. Bir şekilde bu ülkeyi elde etmeyi planlamaktadır. Çünkü ekonomik öneminin yanında stratejik konumu daha da dikkate değerdir Küba’nın.

Amerika gerekirse parayla satın almak niyetindedir Küba’yı, daha önce satın aldığı yerler gibi. Çünkü Amerika da bugün önemli sayılan toprakları parayla aldığını vurgular, yapıt.

“…Şu anda içinde bulunduğumuz Florida da İspanya’ya aitti, baskı altında bize satmak zorunda kaldılar.Aynı şekilde Louisiana’yı da elde ettik ve Alaska’yı Ruslardan satın aldık. (…) Bu ülkenin kurucularından olan Thomas Jefferson neredeyse yüzyıl önce  Küba Adası’nın Birleşik Devletleri’nin bir parçası olması gerektiğini söylemişti.” (s.147)

İSTANBUL-NEW YORK-HAVANA

Havana’da Türk Tutkusu’nun ilk iki bölümünde İstanbul’un önemli bir yer tuttuğunu görüyoruz uzam olarak. O yıllardaki İstanbul’un yaşayışından izler bulabiliyoruz. Ekim 1897’nin İstanbul’una yer verir yapıtta.

“Gemi yavaş yavaş yaklaşıp Avrupa yakasında, Haliç’in girişi civarındaki büyük limanın çok yakınındaki Karaköy İskelesi’ne yanaştığında gün doğuyordu. Ahmet geminin merdiveninden indi ve Beşiktaş’a giden kayıkların hareket ettiği dalgakırana yöneldi. “(s.44)

İstanbul’dan başka Selanik, Konya, New York ve Havana öne çıkan kentler arasındadır.

Yapıtta, kahramanımız Ahmet Paşa’nın gözüyle önce İstanbul New York karşılaştırılması yapılır. New York değişik kültürleri barındıran İstanbul’dan daha kozmopolittir, ruh olarak da farklıdır. Ekonomik gelişme içerisinde bulduğu kentin ahlaki temellerini zayıf ruhsal ve kültürel olarak geri bulur.

“…Belki Pera’ya benziyordu ama onun birkaç kez büyütülmüş haliydi, öte yandan ruhu da oldukça farklıydı;burada daha fazla enerji, daha fazla canlılık, hatta çok daha fazla saldırganlık ve iktisadi çekişme vardı.” (s. 109)

Kahramanımız Havana’yı küçük bir İstanbul’a benzetir. Tek bir fark vardır: İstanbul’daki camilerin yerini burada kiliseler almıştır.

“.. Limana girişi sağlayan kanalı güçlü surlar ve kalelerle korunan Boğaziçi’ne benzetti. Boğaz’ın Marmara tarafındaki girişinde de aynı şekilde böyle bir deniz feneri bulunmaktaydı.” (s.184)

Abascal’ın Havana’da Türk Tutkusu adlı yapıtı günümüz gerçeklerine ışık tutan, yol gösterici bir yapıt niteliğindedir. Yazınsal tür olarak roman meraklıların yanında politika ve toplumbilim alanlarına ilgi duyanlara da söyleyeceği çok şey olduğuna inanıyorum.

 * Ernesto G. Abascal, Havana’da Türk Tutkusu, Çevirenler:Mehmet Necati Kutlu, Ceren Karaca, II. Basım:Mart 2009, Everest Yayınları, İstanbul

mustafa aslan’ın çocuk adam’la ilgili yazıları

ÇOCUK ADAM

Çocuk Adam, Beş Hececi şairler arasında yer alan Orhan Seyfi Orhon’un otobiyografik özellikler de taşıyan bir romanı. Uzamın İstanbul olduğu yapıtta bir gencin 1908 II. Meşrutiyet öncesi çocukluğundan başlayarak Osmanlı İmparatorluğu’nun son günlerine kadar uzanan bir zaman anlatılıyor.

Çocuk Adam, subay olan babasının ağırlığının duyumsandığı bir ailenin eksen alınarak örülmüş bir roman. Ancak bu sadece bir ailenin değil, yer yer bir ülkenin geçmişiyle ilgili bilgiler de veriyor. Özellikle son bölümlerde I. Paylaşım Savaşı ve sonrasında ülkenin tarihiyle ilgili bölümler ağırlık kazanmış. Kitap böylece  bir kişinin çocukluk ve ilk gençlik döneminin anlatılmasından daha öte bir kimliğe bürünmüş.

YOKSULLAŞMA

Yapıt, subay ailesini ekonomik ve sosyal yönlerini okuru sıkmadan hatta kabaca duyumsatmadan sunuyor. Meşrutiyet öncesini anlatmakla işe başlayan yazarımız ailenin  -halkın -gittikçe yoksullaştığını ilerleyen sayfalarda gösteriyor.

Kahramanımızın subay olan babasının Meşrutiyet öncesinde evi ve bağının yanında çalışanları da vardır Sonraları ise bağ satılıyor, evi taşımak zorunda kalmaktan başka çalışanların da sayısını azaltma yoluna gidiyorlar. I. Paylaşım Savaşı ve işgal yıllarında ise halkın ekonomik durumunun oldukça kötüleştiğini (öğle yemeklerini kaldırdıklarını) kahramanımızın ailesi üzerinden anlatıyor.

“Aksaray pazarından her şeyin en ucuzunu alıp getiriyor. En ucuzunu, fakat bizim için gene çok pahalı. Nihayet öğle yemeklerimizi kaldırdık. Bu da yetmeyince Aksaray taraflarında üç odalı bir eve taşındık…” (s.130)

İŞGAL, ENVER VE TALAT PAŞA…

Belli sıralama yapmadan yapıtta sözü edilen tarihi olayları sayacak olursak Wilson Prensipleri, Meşrutiyet,  seferberlik, Balkan bozgunu, Çanakkale Zaferi, mütareke, işgal …  sözcüklerini sıralayabiliriz.

Enver Paşa’nın eleştirildiği Çocuk Adam’da I. Paylaşım Savaşı’na girişimize değiniliyor. Talat ve Enver Paşa arasındaki görüş ayrılıkları sergileniyor.  Hatta, Murat Bardakçı’nın hazırladığı Talat Paşa’nın Evrak-ı Metrukesi’nde yer alan Enver Paşa’ya sürgün günlerinde Talat Paşa yazdığı bir mektupta, “Senin öyle serseri dolaşmaklığından bir faideli netice çıkacağını ve hatta Kafkasya ‘ya gitmeye muvaffak olsan dahi yine bir faide te’min edilemeyeceğini zannediyorum ve şahsını tehlikeye koyacağını hissediyorum.” (Talat Paşa’nın evrak-ı Metrukesi, s.162)

“Güya Merkezi Umumi’de iki fırka varmış. Harp isteyenlerle sulh isteyenler. Bu yüzden Enver Paşa ile Talat Paşa’nın arası açıkmış.” (s.138)

Savaş beraberinde, işbirlikçilerini ve zenginlerini de getiriyor. Orhon, Çocuk Adam’da mandacılara da yer vermiş. Yabancının bayrağı altında yaşamayı içine sindirenlerin asıl kimliklerini yapıtta okuduğunuz da şaşıracaksınız.

Haksız kazanç elde edip kısa zamanda ve kısa yoldan zengin olanlar… Çünkü yokluk ve yoksulluğun kol gezdiği bir zamanda kısa zamanda zengin olmak zor değildir, özellikle doğal felaket ve savaş gibi olağanüstü dönemlerde.

İSTANBUL:DEĞİŞİMİN KANITI

Çocuk Adam, başlı başına bir kentteki değişimi gösteren yapıt. Meşrutiyet öncesi İstanbul’dan başlayarak bugüne uzanacak olursak çok ilginç düşünsel görünümle karşılaşırız. İstanbul’un çok büyük doku değişikliği yaşadığını yapıt bize gösteriyor.

Kahramanımız, aynı zamanda da anlatıcı çocukluk günlerinde Çengelköy’dedir. Yapıtta, doğal olarak bugün İstanbul sınırları içinde olan yerlerden kentin dışı olarak gösterilmektedir. Kentteki günlük yaşamın bugünle kıyaslanarak okunduğunda nereden nereye geldiği daha iyi görülecektir.

CHP ve AP’den milletvekili yapmış, şairliğiyle tanınan Orhan Seyfi Orhon’un uzun zamandır baskısı yapılmamış romanı Çocuk Adam’ı Everest Yayınları okurla buluşturmuş. Birçok yönden ilginç bu yapıtın Türkiye’deki, özellikle de İstanbul'daki değişimi göstermesi açısından önemli olduğunu düşünüyorum.

*Orhan Seyfi Orhon, Çocuk Adam, 3. Basım:Nisan 2009, Everest Yayınları-İstanbul

*Murat Bardakçı, Talat Paşa’nın Evrak-ı Metrukesi, I. Basım:    Everest yayınları-İstanbul

http://yazarmustafaaslang.tr.gg

mustafa aslan’ın çocuk adam’la ilgili yazıları

ÇOCUK ADAM

Çocuk Adam, Beş Hececi şairler arasında yer alan Orhan Seyfi Orhon’un otobiyografik özellikler de taşıyan bir romanı. Uzamın İstanbul olduğu yapıtta bir gencin 1908 II. Meşrutiyet öncesi çocukluğundan başlayarak Osmanlı İmparatorluğu’nun son günlerine kadar uzanan bir zaman anlatılıyor.

Çocuk Adam, subay olan babasının ağırlığının duyumsandığı bir ailenin eksen alınarak örülmüş bir roman. Ancak bu sadece bir ailenin değil, yer yer bir ülkenin geçmişiyle ilgili bilgiler de veriyor. Özellikle son bölümlerde I. Paylaşım Savaşı ve sonrasında ülkenin tarihiyle ilgili bölümler ağırlık kazanmış. Kitap böylece  bir kişinin çocukluk ve ilk gençlik döneminin anlatılmasından daha öte bir kimliğe bürünmüş.

YOKSULLAŞMA

Yapıt, subay ailesini ekonomik ve sosyal yönlerini okuru sıkmadan hatta kabaca duyumsatmadan sunuyor. Meşrutiyet öncesini anlatmakla işe başlayan yazarımız ailenin  -halkın -gittikçe yoksullaştığını ilerleyen sayfalarda gösteriyor.

Kahramanımızın subay olan babasının Meşrutiyet öncesinde evi ve bağının yanında çalışanları da vardır Sonraları ise bağ satılıyor, evi taşımak zorunda kalmaktan başka çalışanların da sayısını azaltma yoluna gidiyorlar. I. Paylaşım Savaşı ve işgal yıllarında ise halkın ekonomik durumunun oldukça kötüleştiğini (öğle yemeklerini kaldırdıklarını) kahramanımızın ailesi üzerinden anlatıyor.

“Aksaray pazarından her şeyin en ucuzunu alıp getiriyor. En ucuzunu, fakat bizim için gene çok pahalı. Nihayet öğle yemeklerimizi kaldırdık. Bu da yetmeyince Aksaray taraflarında üç odalı bir eve taşındık…” (s.130)

İŞGAL, ENVER VE TALAT PAŞA…

Belli sıralama yapmadan yapıtta sözü edilen tarihi olayları sayacak olursak Wilson Prensipleri, Meşrutiyet,  seferberlik, Balkan bozgunu, Çanakkale Zaferi, mütareke, işgal …  sözcüklerini sıralayabiliriz.

Enver Paşa’nın eleştirildiği Çocuk Adam’da I. Paylaşım Savaşı’na girişimize değiniliyor. Talat ve Enver Paşa arasındaki görüş ayrılıkları sergileniyor.  Hatta, Murat Bardakçı’nın hazırladığı Talat Paşa’nın Evrak-ı Metrukesi’nde yer alan Enver Paşa’ya sürgün günlerinde Talat Paşa yazdığı bir mektupta, “Senin öyle serseri dolaşmaklığından bir faideli netice çıkacağını ve hatta Kafkasya ‘ya gitmeye muvaffak olsan dahi yine bir faide te’min edilemeyeceğini zannediyorum ve şahsını tehlikeye koyacağını hissediyorum.” (Talat Paşa’nın evrak-ı Metrukesi, s.162)

“Güya Merkezi Umumi’de iki fırka varmış. Harp isteyenlerle sulh isteyenler. Bu yüzden Enver Paşa ile Talat Paşa’nın arası açıkmış.” (s.138)

Savaş beraberinde, işbirlikçilerini ve zenginlerini de getiriyor. Orhon, Çocuk Adam’da mandacılara da yer vermiş. Yabancının bayrağı altında yaşamayı içine sindirenlerin asıl kimliklerini yapıtta okuduğunuz da şaşıracaksınız.

Haksız kazanç elde edip kısa zamanda ve kısa yoldan zengin olanlar… Çünkü yokluk ve yoksulluğun kol gezdiği bir zamanda kısa zamanda zengin olmak zor değildir, özellikle doğal felaket ve savaş gibi olağanüstü dönemlerde.

İSTANBUL:DEĞİŞİMİN KANITI

Çocuk Adam, başlı başına bir kentteki değişimi gösteren yapıt. Meşrutiyet öncesi İstanbul’dan başlayarak bugüne uzanacak olursak çok ilginç düşünsel görünümle karşılaşırız. İstanbul’un çok büyük doku değişikliği yaşadığını yapıt bize gösteriyor.

Kahramanımız, aynı zamanda da anlatıcı çocukluk günlerinde Çengelköy’dedir. Yapıtta, doğal olarak bugün İstanbul sınırları içinde olan yerlerden kentin dışı olarak gösterilmektedir. Kentteki günlük yaşamın bugünle kıyaslanarak okunduğunda nereden nereye geldiği daha iyi görülecektir.

CHP ve AP’den milletvekili yapmış, şairliğiyle tanınan Orhan Seyfi Orhon’un uzun zamandır baskısı yapılmamış romanı Çocuk Adam’ı Everest Yayınları okurla buluşturmuş. Birçok yönden ilginç bu yapıtın Türkiye’deki, özellikle de İstanbul'daki değişimi göstermesi açısından önemli olduğunu düşünüyorum.

*Orhan Seyfi Orhon, Çocuk Adam, 3. Basım:Nisan 2009, Everest Yayınları-İstanbul

*Murat Bardakçı, Talat Paşa’nın Evrak-ı Metrukesi, I. Basım:    Everest yayınları-İstanbul

http://yazarmustafaaslang.tr.gg